صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
مقدمه 26
رسالة في الحدوث ( حدوث العالم )
مىروند ، ودر نظريّه پردازيشان هيچگونه التزام ديني ديده نمىشود . اينان معتقدند كه نفوس وطبايع اجرام فلكى ونيز اعراض آنها - بجز أوضاع جزئي - همگى قديم هستند ؛ همچنين شخص مادّهء عنصريّات ومطلق صور واعراض آنها را قديم مىپندارند . صدر المتألّهين مبناى نظريّات اين گروه را فلسفهء عاميانه مىداند ، كه در آن آميزهاى از حقّ وباطل ديده مىشود وحاصل آن چيزى جز ظنّ وگمان نيست . وى دهريان وطبيعت نگران را نيز جزو اين دسته قرار مىدهد ؛ كساني كه بسبب اعتقاد پايبندشان به قدم عالم ، اسرار حكمت وشريعت ويگانگى مأخذ ومحتواى آن دو را درنمىيابند ، واز اين رو ، واهمهاى ندارند كه اين اعتقادشان با نظر صاحبان مذاهب سه گانه - يهوديان ، مسيحيان ومسلمانان - همخوان نباشد . در ميان سخنان ملّا صدرا در اين موضع ، اشاره به دو نكتهء اساسى ديده مىشود : نخست اينكه بنظر وى اعتقاد به قدم عالم بعد از أرسطو ، بين جماعتى كه بر طريق أنبياء - با رياضت نفس وتصفيهء باطن - سلوك نكردند وبه ظاهر گفتار فلاسفهء گذشته دست آويختند ، پيدا شده ورواج يافته است ؛ وخود أرسطو چنين اعتقادي نداشته است . صدرا بر اين مطلب ، پس از بيان نظر گروه چهارم ونقد آن ، تأكيدى دو چندان مىكند . « 1 »
--> ( 1 ) تأكيد ملّا صدرا بر اينكه أرسطو قائل به حدوث زماني عالم بوده است ، با تفصيل بيشتر در خاتمهء رسالهء حاضر ( ص 152 تا 216 ) ديده مىشود . با نگاه به آن ، در مىيابيم كه مستند ديدگاه وى دربارهء أرسطو كتاب اثولوجيا بوده است ؛ در حاليكه امروزه مىدانيم اين كتاب نوشتهء أرسطو نيست ، بلكه حاوي آراء افلوطين است . ( رك : همين رساله ، ص 61 ، پ 6 . )